Deystere

Psychologisch essay

‘De Levende Kennispiramide – De wetten van het Denken’

Het was in feite onbegonnen werk om een zo multidimensionaal systeem als de geest met zijn ruimtelijke structuur, beweging, ontwikkeling enzovoort in de seriële vorm van woorden en eendimensionale zinslijnen op papier neer te coderen. Het resultaat is als een smalle gammele hangbrug ergens hoog tussen twee oevers. Maar wie erin slaagt die brug over te steken ontdekt aan de andere kant misschien de volle rijkdom van die multidimensionale geesteswereld.

Om de geest echt te begrijpen moet men eigenaardig genoeg eerst alle betekenis die aan het leven en vooral aan de psyche wordt gehecht even overboord zetten, en dan met onbevangen ogen schouwen naar wat er is.

Men ziet dan een structuur van relaties (die later betekenis zullen blijken te krijgen), die aan bepaalde wetmatigheden beantwoordt. Men zal zien dat die structuur dynamisch is, dat zij functioneert, dat zij zich ontwikkelt en groeit, dat zij betekenis en inhoud heeft, dat zij de objectieve vorm is van wat we subjectief zijn, en dat zij holistisch zit ingebed in een steeds groter collectief geheel met opnieuw al die eigenschappen.

Er ligt een algemene aanwijsbare wetmatigheid aan ten grondslag, die maakt dat kennis volgens een bepaalde orde wordt georganiseerd.

De betrachting van dit werk ligt een stuk lager dan het ultieme kennen en begrijpen door middel van het intellect. Het is eerder een opdracht in die richting, die zelf nog heel wat aanvullend onderzoek vergt. Daartegenover staat dat de huidige stand van kennis inzake de menselijke geest wel ontzettend rijk is, maar ook onvoorstelbaar gefragmenteerd, niet altijd of zelfs meestal niet wetenschappelijk gefundeerd, en bovendien vooral gericht op afwijkingen en ziekten. “Afwijkingen van wat?”, kan men zich dan afvragen, aangezien er geen unaniem alomvattend referentiemodel aanwezig is waarmee de gezonde geest kan worden gedefinieerd.

‘De Levende Kennispiramide’ is een poging om de eerste aanzet naar dergelijk referentiemodel te geven, het vormt een systematiek van de psyche. Bedoeling is een hypothese aan te reiken die stelt hoe de gezonde geest in elkaar zit, hoe de elementen ervan kunnen benoemd worden, en hoe er eventuele varianten of afwijkingen van kunnen voor komen. We zijn hier dus eerder op zoek naar de gemeenschappelijken en constanten dan naar de verschillen.

Het is bovendien een hypothetisch model en moet dus aan een zekere realiteit getoetst worden. Daartoe zijn in het laatste deel een aantal mogelijke toepassingen uiteengezet.

De benadering van de geest in dit boek is uniek in zijn genre om drie redenen:

-  Ten eerste gebeurt zij niet vanuit beschouwingen over ziekte, maar vanuit de beschouwing van universele constanten en wetmatigheden die zich bij de gewone gezonde menselijke geest overal en altijd aandienen.

-  Ten tweede zijn er drie beschouwingsplannen of diepten waarop de benadering plaats vindt. We beginnen telkens met een zeer algemeen plan, de macroschaal. Aan het andere uiteinde is er de microschaal, waar de kleinste elementjes en gebeurtenissen op kennisgebied plaats vinden. En daar tussenin is er een mesoschaal, waar wat grotere fenomenen nog eens extra aan bod komen. Deze oefening wordt herhaald voor alle hoofdcomponenten van de geest.

-   Ten derde wordt dezelfde psyche achtereenvolgens vanuit die verschillende invalshoeken of componenten bekeken, waarvan sommige in principe overeenkomen met benaderingen vanuit een enkele psychologische visie die daarmee de geest als geheel poogde te verklaren. Historisch zijn er meer van dergelijke visies, die elkaar lijken tegen te spreken en zelfs te bekampen. Hier pogen we deze elk hun plaats te geven binnen het geheel dat wordt voorgesteld.

Het gaat in feite om een ‘kennistheorie’, maar met dien verstande dat het begrip kennis in zijn allerruimste betekenis moet worden gezien. Alle elementen die enigszins bijdragen tot wat een persoon herkenbaar maakt als persoon zijn daarin vervat. Het gaat duidelijk niet enkel om de  ‘reproduceerbare’ kennisobjecten die in ‘een geheugen’ opgeslagen liggen, maar om alle virtuele inscripties in het wezen van een volledig persoon, aangeboren of verworven, objectief of subjectief, rationeel of emotioneel enzovoort, en om de levende interactie van dat alles.